Gisteren is de miljoenennota voor 2027 gepresenteerd. Het beleid van het minderheidskabinet bouwt voort op de trend van afgelopen jaren: het belang van cultuurbeoefening wordt steeds nadrukkelijk erkend, maar de bijbehorende investeringen blijven uit. Daarmee blijft het vooral bij ambitie maar vertaalt het zich nog te weinig naar een structurele financiële investering. Tegelijkertijd zien we in aangrenzende domeinen kansen en positieve ontwikkelingen die aanknopingspunten bieden voor onze sector.
Cultuurbeoefening als beleidsprioriteit
Het valt gelijk op dat er breed wordt gesproken over cultuurbeoefening in plaats van alleen cultuureducatie. Dit zien we als een positieve ontwikkeling. Cultuurbeoefening krijgt een plek binnen de beleidsprioriteit ‘versterking culturele en creatieve sector’, en wordt verder uitgewerkt in de bestuurlijke afspraken cultuur (BAC). Binnen deze afspraken werken de verschillende overheidslagen samen met de sector aan toegankelijker en meer eenduidig beleid. Hoewel dit een belangrijke stap is richting meer samenhang en samenwerking, blijft aanvullende financiering uit en worden bestaande plannen voornamelijk voortgezet.
Opvallend is dat de ambities uit het regeerakkoord, nog geen negen maanden geleden gepresenteerd, om juist extra in te zetten op talentontwikkeling en muziekscholen, in deze begroting nauwelijks een concrete vertaling krijgen.
Daarmee ontbreken de structurele investeringen die nodig zijn om het culturele ecosysteem duurzaam te versterken. Wij blijven daarom actief bijdragen aan de gesprekken en pleiten voor een zorgplicht die cultuurbeoefening voor iedereen toegankelijk houdt.
Bezuinigingen op school en omgeving teruggedraaid
In het programma School en Omgeving wordt structureel 120,6 miljoen euro geïnvesteerd. Dit is boven op het bestaande budget, waarmee er voor 2027 240,6 miljoen euro voor het programma beschikbaar is. De eerdere bezuiniging wordt hiermee teruggedraaid. Het programma vergroot kansengelijkheid door buitenschoolse activiteiten aan te bieden, waaronder cultuur en sport. Dit is goed nieuws voor het buitenschoolse culturele aanbod.
Brede regeling combinatiefuncties
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft aangekondigd de huidige SPUK Stimulering Sport en de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) samen te voegen tot één nieuwe regeling, de ‘SPUK Sport en Bewegen en BRC-regeling’. Hier lijkt in plaats van 257 miljoen nu 262 miljoen euro voor beschikbaar te komen. In de nota lijkt nog wel verwarring over de nieuwe naam: SPUK Sport en Bewegen en SPUK Stimulering Sport en BRC-regeling worden door elkaar gebruikt. Dus ondanks de nieuwe regeling zijn er voor 2027 geen grote veranderingen in budget. Cultuurcoaches blijven erkend binnen het cultuur – en onderwijsveld.
Cultuur in de breedte
Het totale cultuurbudget stijgt van 1,447 miljard naar 1,473 miljard. Dit is een stijging van 1,8%, maar omdat naar verwachting de prijzen harder stijgen (verwachte inflatie in 2027 is 2,7%) gaat het dus om een daling. Dit is zonde, want dit staat stappen richting bijvoorbeeld fair pay in de weg.
Preventie en welzijn
De koning noemde het al in de troonrede, preventie wordt een steeds belangrijker thema. Meer focus op gezondheid legt de basis voor een stelsel waarin een zorgvraag niet altijd meteen een medisch antwoord krijgt. Ook in de begroting van VWS wordt er vol ingezet op preventie. Eén van de centrale onderdelen van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) is de zogenoemde “beweging naar de voorkant”: mensen eerder ondersteunen zodat zorgvragen worden voorkomen of verminderd, zoals bijvoorbeeld via Welzijn op Recept. Daarbij wordt expliciet gekeken naar welzijn, sociale netwerken en voorzieningen in het sociaal domein.
Ruim driekwart van de organisaties die cultuurbeoefening aanbieden, werkt actief in het sociaal domein en maakt onderdeel uit van de sociale basisinfrastructuur. Mensen die actief cultuur beoefenen zijn aantoonbaar minder eenzaam, ervaren meer rust en welzijn en zijn gemiddeld gezonder. Dit past heel goed bij de doelstellingen van de AZWA en biedt de kans om ook aanspraak te maken op de hiervoor beschikbaar gestelde middelen.
Nieuwe onderzoeken naar cultuurbeoefening
Afgelopen jaar verschenen er verschillende onderzoeken naar cultuurbeoefening: Toegang tot de top over talentontwikkeling, en het onderzoek naar de landelijke ondersteuningsstructuur voor cultuurbeoefening. In de nota staan twee nieuwe onderzoeken aangekondigd: een beleidsonderzoek naar hulpbronnen voor cultuurbeoefenaars, en een meerjarig syntheseonderzoek naar cultuureducatie. Deze eerdere onderzoeken wezen uit dat structurele investeringen nodig zijn voor een toegankelijke, solide infrastructuur. Daar zien we nu nog niets van terug.
Conclusie
In de troonrede stond de democratie centraal. Het is belangrijk het democratiebegrip niet verder te versmallen tot het gelijk van de helft plus één. Democratie moet mensen verenigen, niet uit elkaar spelen. Juist daar speelt cultuur een rol. Het versterkt sociale cohesie, verbeelding, empathie en laat je in aanraking komen met andere perspectieven. De kracht van cultuurbeoefening wordt erkend. Het wordt genoemd als beleidsprioriteit, er worden mogelijkheden gecreëerd in het onderwijs en welzijn om de kracht van cultuurbeoefening te benutten, maar de investeringen blijven uit. Cultuurbeoefening komt hiermee verder onder druk te staan.
We blijven ons daarmee inzetten voor een gemeentelijke zorgplicht. Want het is niet de vraag of we ons cultuurbeoefening kunnen veroorloven. De vraag is wat er gebeurt als we die basis laten verdwijnen. Want zonder plekken om muziek te maken, te dansen, te spelen en te creëren, wordt het heel snel stil. Niet alleen in de culturele sector, maar in de samenleving als geheel.
