Ruimte voor verschil begint bij cultuuronderwijs

De rol van kunst in een rechtstaat

Als het gaat over artistieke vrijheid, dan staat dit niet op zichzelf maar maakt het deel uit van een breder ‘democratisch middenveld’ waarin ook journalistiek, wetenschap en rechtspraak onder druk staan. In een rechtsstaat is het essentieel dat uiteenlopende ideeën en perspectieven vrij kunnen circuleren, ook wanneer zij schuren. Kunst vervult hierin een cruciale rol maar kan die alleen waarmaken wanneer zij zich zonder belemmeringen kan uiten. De kunsten helpen om het onverwachte te omarmen en in perspectief te plaatsen. Hiervoor is het belangrijk dat overheid en bestuurders, in lijn met het Thorbecke-adagium, zeer terughoudend zijn met oordelen over inhoud en programmering.

Wat er maatschappelijk speelt

De raad noemt een aantal patronen die invloed hebben op de artistieke vrijheid. Een groot onderdeel is de maatschappelijke polarisatie. Hoewel standpunten inhoudelijk niet sterk zijn verschoven, is de tolerantie voor andere opvattingen afgenomen. Dit samen met het afnemende besef van een algemeen belang en groeiend wantrouwen tegen de staat zorgen ervoor dat het individu-overstijgende belang van cultuur naar de achtergrond verdwijnt. De kunsten zitten in een situatie waarin voor twijfel of voor uitgestelde meningen weinig plek is. Dit leidt tot zelfcensuur en versmalling van het publieke gesprek op een moment dat kunst zich meer tot de samenleving verhoudt. Het gaat juist meer over toegankelijkheid, verbreding van disciplines en het bereiken van een breed aantal doelgroepen.

De raad benadrukt daarom dat artistieke vrijheid actief beschermd en versterkt moet worden. Dat vraagt om duidelijke handelingsperspectieven en gedeelde verantwoordelijkheid van overheid, culturele sector, en onderwijs en publiek, zodat de vrije ruimte die kunst biedt behouden blijft en bijdraagt aan een veerkrachtige, pluriforme samenleving.

Handelingsperspectieven

Er werden door de raad per doelgroep handelingsperspectieven opgesteld

• Voor politiek, bestuur en overheid

Versterk en verbeter het kunstonderwijs op school en koppel het aan burgerschapsvorming.De raad noemt dat cultuuronderwijs meer moet zijn dan een kennismaking met kunst en cultuur, en moedigt aan om kunst en cultuur stevig te koppelen aan burgerschapsonderwijs. Juist omdat het een fundamenteel onderdeel is van de democratische samenleving.

• Voor de culturele sector

Draag het publieke belang uit en wissel kennis uit. Blijf het publieke belang uitdragen door alle stemmen te laten horen en communiceer transparant waarom je bepaalde keuzes maakt. Daarnaast wordt aangemoedigd om kennis uit te wisselen over veiligheid, maar ook over hoe je een samenwerking tussen onderwijs en kunst kunt vormgeven.

• Voor publiek en onderwijs:

Verbreed het perspectief op kunstonderwijs en geef kunst en cultuur een grotere rol binnen docentenopleidingen.
Hier wordt weer de koppeling aan burgerschapsvorming genoemd: hoe gaan we met elkaar om in een samenleving en waarom is het belangrijk kennis te nemen van nieuwe ideeën en perspectieven, ook als je het daar niet mee eens bent?’

Door cultuur beter in te bedden in docentenopleidingen, maar ook aankomende docenten zelf het plezier en de waarde van cultuur te laten ervaren, kan het draagvlak voor de publieke waarde van cultuur al vanaf jongs af aan worden meegegeven. Cultuur is niet iets voor erbij, het draagt bij aan fundamentele ontwikkeling van kinderen.

Wat doen wij?

Vanuit Cultuurconnectie zullen we blijven lobbyen voor een verankering van cultuurbeoefening en voorzetting van CmK. Daarnaast blijven we onderlinge uitwisseling ondersteunen. De handelingsperspectieven kunnen dienen als inspiratie voor gesprek met scholen en partners. We geloven dat ruimte voor verschil kan beginnen bij cultuuronderwijs; door het ontwikkelen van eigen talenten, creativiteit en smaak, door kinderen verschillende perspectieven te laten zien,en te leren hoe om te gaan met verschillen.

Benieuwd naar het hele dossier? Lees het hier.